De Rechtbank Noord-Nederland heeft onlangs uitspraak gedaan over de vraag of de pensioenrechten van moeder in de nalatenschap vielen.
Eiser is de stiefzoon van mevrouw A (hierna: stiefmoeder) en zoon van de heer B (vader van eiser).
De vader van eiser en stiefmoeder zijn deelnemer geweest in het pensioenfonds en hebben beiden pensioenaanspraken opgebouwd bij het pensioenfonds.
Eiser stelt dat de aanspraken en rechten die stiefmoeder had op het pensioenfonds onderdeel uitmaken van haar nalatenschap en dat deze onder algemene titel op hem zijn overgegaan.
Op grond hiervan zou hij als enig erfgenaam aanspraak kunnen maken op betaling van de volledige twee afkoopsommen die het pensioenfonds heeft uitgekeerd.
Erfrecht. Verdeling nalatenschap. Ouderdomspensioen. Pensioenrechten. Vallen de pensioenrechten in de nalatenschap? Overgang onder algemene titel? Zijn de pensioenrechten verknocht?
De rechter oordeelt als volgt.
De kantonrechter oordeelt dat de door stiefmoeder opgebouwde ouderdomspensioen-aanspraken en haar recht op bijzonder partnerpensioen geen onderdeel uitmaken van haar nalatenschap en dat eiser uit hoofde van deze aanspraken en rechten geen vordering heeft op het pensioenfonds.
De volgende overwegingen zijn hierbij van belang.
Anders dan eiser stelt, zijn de pensioenrechten en pensioenaanspraken van stiefmoeder niet krachtens algemene titel op hem overgegaan.
Niet alle rechten zijn namelijk voor overdracht of overgang vatbaar.
Op grond van artikel 3:83 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW) zijn vorderingsrechten bijvoorbeeld enkel overdraagbaar indien de wet of de aard van het recht zich daar niet tegen verzet.
Pensioenrechten en pensioenaanspraken zijn niet overdraagbaar en ook niet voor overgang vatbaar, omdat het hoogstpersoonlijke rechten zijn die verknocht zijn aan de persoon van de rechthebbende.
Dit blijkt bijvoorbeeld uit artikel 64 van de Pensioenwet (hierna: Pw), waarin is bepaald dat pensioenrechten of pensioenaanspraken, behoudens een aantal – voor deze zaak niet relevante – uitzonderingen, niet vervreemd mogen worden.
In de memorie van toelichting op de Pw is door de wetgever toegelicht dat het vervreemden van pensioenrechten en pensioenaanspraken in beginsel niet is toegestaan, omdat dit in strijd is met het uitgangspunt dat pensioengelden te allen tijde hun bestemming moeten houden, te weten het bieden van een periodieke uitkering aan de rechthebbende(n) ter zake van ouderdom, overlijden of arbeidsongeschiktheid.
Ook uit het volgende citaat uit de memorie van toelichting blijkt dat pensioenrechten en pensioenaanspraken volgens de wetgever hoogstpersoonlijke rechten zijn:
“Evenals in de PSW het geval is, is de term pensioen uitsluitend van toepassing op uitkeringen terzake van ouderdom, overlijden of arbeidsongeschiktheid. De kring van potentiële begunstigden is bij pensioenen beperkter: het gaat alleen om de werknemer zelf, of, als er een nabestaandenpensioen is afgesproken, om de achterblijvende partner of kinderen bij vroegtijdig overlijden. Als de verzekerde voor de ingang van het ouderdomspensioen overlijdt en hij heeft geen nabestaanden, dan valt het voor hem gereserveerde geld vrij ten behoeve van de pensioenuitvoerder. Het komt niet toe aan erfgenamen.”
Ook in de jurisprudentie is bevestigd dat pensioenrechten en pensioenaanspraken hoogstpersoonlijke rechten zijn die verknocht zijn aan de persoon van de rechthebbende.
De Hoge Raad heeft in de context van een faillissement bijvoorbeeld geoordeeld dat een pensioenrecht een hoogstpersoonlijk recht is dat geen onderdeel uitmaakt van het tot het faillissement behorende vermogen.
In de context van de verrekening van pensioenrechten na echtscheiding heeft de Hoge Raad geoordeeld dat ter zake van pensioenrechten verknochtheid bestaat met de persoon van de rechthebbende op het pensioen en dat geen verrekening van ouderdomspensioen-aanspraken hoeft plaats te vinden ten behoeve van erfgenamen als een huwelijksgemeenschap als gevolg van de dood van één van de echtgenoten wordt ontbonden.
In dit arrest heeft de Hoge Raad overwogen dat pensioenrechten zich er naar hun aard niet toe lenen om toebedeeld te worden aan een ander dan degene die rechthebbende op het pensioen is.
Omdat de pensioenrechten en pensioenaanspraken van stiefmoeder niet zijn overgegaan op [eiser] en gesteld noch gebleken is dat eiser (of iemand anders) rechthebbende is ten aanzien van deze pensioenrechten en pensioenaanspraken, vallen de voor stiefmoeder gereserveerde pensioengelden toe aan het pensioenfonds.
Het pensioenfonds mag vervolgens naar eigen inzicht beschikken over deze pensioengelden.
Zij heeft ervoor gekozen om op grond van haar coulanceregeling een tweetal sommen uit te keren die zij gelijkelijk heeft verdeeld over eiser en zijn zussen en dit stond haar vrij.
Dit betekent dat eiser geen recht heeft op betaling van het deel dat aan zijn zussen is uitbetaald en dat hij ook geen recht heeft op eventuele niet uitgekeerde pensioentermijnen.
Eiser heeft subsidiair het standpunt ingenomen dat indien sprake zou zijn van een rechtens niet-afdwingbare verbintenis in de zin van artikel 6:3 van het Burgerlijk Wetboek, deze verbintenis door het aanbod van gedaagde is omgezet in een rechtens afdwingbare verbintenis.
Eiser wordt in deze stelling niet gevolgd, omdat niet is gebleken dat sprake is van enige verbintenis van het pensioenfonds jegens eiser, althans niet ten aanzien van de pensioenaanspraken en de pensioenrechten van stiefmoeder.
Er is dus ook geen sprake van een niet-afdwingbare, natuurlijke verbintenis.
Dit leidt tot de slotsom dat de vordering van eiser zal worden afgewezen.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat verdeling erfenis over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat verdeling erfenis op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de verdeling van een erfenis, bezoek dan onze website over de verdeling van een erfenis. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.