De Rechtbank Oost-Brabant heeft op 3 augustus 2022 uitspraak gedaan over de vraag of een schenking kon worden vernietigd op grond van misbruik van omstandigheden.
Deze zaak gaat -kort samengevat- over de vermogensrechtelijke relatie tussen tante en haar neef.
In het verleden zijn er door tante aan neef of ten behoeve van neef bedragen betaald, waarvan tante stelt dat het om leningen ging.
In deze procedure wordt terugbetaling gevorderd.
De neef heeft verweer gevoerd en tegenvorderingen ingediend.
Hij wil onder meer dat vast wordt gelegd dat de door hem gestelde schenkingsovereenkomsten bestaan en dat deze door tante worden nagekomen.
Erfrecht. Verdeling van nalatenschap. Schenking. Kan een schenking worden herroepen? Kan de schenking worden vernietigd? Verjaring? Misbruik van omstandigheden? Bewijs.
De rechter oordeelt als volgt.
Kan de (eventuele) schenking van de klokken worden herroepen? (artikel 6:219 BW)
Naar het oordeel van de rechtbank is dit niet het geval.
Volgens oom is niet gebleken dat neef de schenking heeft aanvaard, zodat deze nog herroepen kan worden.
Hij wijst er in dat verband op dat neef heeft verklaard geen schenkingsbelasting te kunnen betalen en dat niet kan worden verwacht dat neef dit op korte termijn kan doen.
Naar het oordeel van de rechtbank is dit niet voldoende om tot de conclusie te komen dat de schenking niet is aanvaard.
Dat de schenking niet is aanvaard blijkt niet uit de stellingen en de verklaringen van neef.
Integendeel, neef heeft de klokken in zijn woning geplaatst, stelt zich op het standpunt dat de klokken zijn eigendom zijn en wil ze ook niet afgeven.
En hoewel duidelijk is dat oom zich zorgen maakt over de fiscale gevolgen, komt de schenkingsbelasting voor rekening van neef, zodat dit een kwestie is die neef aangaat en niet oom of tante.
Kan de (eventuele) schenking worden vernietigd? (artikel 3:44 lid 4 BW)
De oom stelt dat de schenkingen tot stand zijn gekomen op basis van misbruik van omstandigheden en daarom vernietigbaar zijn.
Ter onderbouwing van zijn stelling heeft hij aangevoerd dat neef misbruik heeft gemaakt van de vertrouwensrelatie.
Tante is op leeftijd.
Zij heeft zelf geen kinderen, maar wel een hechte band met neef en zijn zoon.
Volgens oom was tante bang deze relatie te verliezen.
Hierdoor kon zij gemakkelijk worden beïnvloed.
Zonder deze beïnvloeding zou tante de schenkingen niet hebben gedaan, aldus oom.
De neef heeft in de eerste plaats een beroep gedaan op verjaring.
Hij wijst op de verjaringstermijn van artikel 3:52 BW en stelt dat ten aanzien van alle schenkingen van vóór 3 november 2017 de rechtsvordering tot vernietiging hoe dan ook is verjaard.
De neef wijst er daarnaast op dat de schenkingen over een langere periode hebben plaatsgevonden.
De eerste klok is geschonken toen tante 71 jaar was.
De neef is voor zijn inkomen jarenlang afhankelijk geweest van de vrijgevigheid van tante.
Zij heeft ook aan een andere neef schenkingen gedaan.
De neef betwist dat tante gemakkelijk beïnvloedbaar is.
Behalve de klokken zijn er andere schenkingen aan neef gedaan waarvan niet wordt gesteld dat er sprake is geweest van misbruik van omstandigheden.
In de testamenten van tante kreeg neef een steeds prominentere rol, zodat niet valt in te zien waarom neef had moeten weten of begrijpen dat hij tante van de schenkingen had moeten weerhouden.
De rechtbank overweegt als volgt.
Het beroep op verjaring slaagt niet.
Op grond van artikel 3:52 lid 1 onder b BW verjaart een rechtsvordering tot vernietiging van een rechtshandeling op grond van misbruik van omstandigheden drie jaar nadat deze invloed heeft opgehouden te werken.
De rechtbank gaat er van uit dat, als er al sprake zou zijn geweest van misbruik van omstandigheden omdat neef misbruik heeft gemaakt van de tussen hem en tante bestaande vertrouwensrelatie, hieraan op zijn vroegst in 2020 een einde is gekomen.
Immers op die datum is het levenstestament opgesteld, waarbij oom gemachtigd is om namens tante op te treden.
De dagvaarding is van 3 november 2020, zodat geen sprake is van verjaring.
Uit artikel 7:176 BW volgt dat indien de schenker feiten stelt waaruit volgt dat de schenking door
misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen, de bewijslast van het tegendeel op de begunstigde rust.
Er is in dat geval sprake van een omkering van de bewijslast, tenzij deze verdeling van de bewijslast in de omstandigheden van het geval in strijd is met de eisen van redelijkheid en billijkheid.
Op oom rust echter wel de stelplicht met betrekking tot het bestaan van de bijzondere omstandigheden waarvan misbruik zou zijn gemaakt, het causaal verband tussen die omstandigheden en de schenking, en het misbruik.
Hij moet daarvoor voldoende onderbouwd feiten en omstandigheden stellen, om neef in staat te stellen het bewijs van het tegendeel te kunnen leveren.
Vanwege het beschermingskarakter van de bepaling mogen de eisen aan de stelplicht niet te hoog worden gesteld (GHARL:2020:4574).
Naar het oordeel van de rechtbank heeft oom niet aan zijn stelplicht voldaan.
Hij stelt slechts dat neef misbruik heeft gemaakt van de vertrouwensrelatie.
Op welke wijze neef dat dan zou hebben gedaan wordt door oom niet duidelijk gemaakt.
De enkele omstandigheid dat tante op leeftijd is, zelf geen kinderen heeft, maar wel een hechte band met neef en zijn zoon is daarvoor niet voldoende.
Volgens oom was tante bang deze relatie te verliezen.
Waaruit kan worden afgeleid dat tante hier bang voor was wordt niet nader uitgelegd.
De rechtbank, uitgaande van de gestelde feiten, kan dan ook niet vaststellen dat tante gemakkelijk kon worden beïnvloed, dat zij ook daadwerkelijk is beïnvloed en dat zij, zonder deze beïnvloeding, de gestelde schenkingen niet zou hebben gedaan.
Nu oom niet aan zijn stelplicht heeft voldaan, wordt niet aan bewijslevering toegekomen.
De conclusie is dan ook dat niet is komen vast te staan dat de gestelde schenkingen zijn gedaan onder misbruik van omstandigheden.
Het beroep op vernietiging slaagt dan ook om die reden niet.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat verdeling erfenis over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, belt u dan gerust onze advocaat verdeling erfenis op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de verdeling van een erfenis, bezoek dan onze website over de verdeling van een erfenis. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.