Het Gerechtshof Amsterdam heeft op 26 januari 2021 uitspraak gedaan over de vraag of de notaris de benodigde zorgvuldigheid heeft betracht bij de totstandkoming van een testament en het vaststellen van de wilsbekwaamheid van de erflater.
De klachten van klaagster hebben betrekking op de totstandkoming en de inhoud van het testament van moeder, de behandeling van de nalatenschap van moeder en de bejegening door de notaris.
Volgens klaagster hadden de volgende omstandigheden voor de notaris aanleiding moeten zijn om een onderzoek in te stellen naar de wilsbekwaamheid van moeder:
- moeder was al op hoge leeftijd en erg kwetsbaar;
- tijdens haar leven heeft moeder zich niet bezig gehouden met juridische of administratieve aangelegenheden. Moeder had geen kennis en inzicht inzake testamenten en de gesprekken zoals door de notaris beschreven had moeder niet kunnen voeren omdat zij dergelijk taalgebruik niet machtig was;
- moeder had lichamelijke en psychische klachten ten gevolge waarvan zij de impact van haar beslissingen niet kon overzien;
- het initiatief tot dienstverlening is niet van moeder uitgegaan maar van mevrouw A;
- mevrouw A heeft moeder omtrent de inhoud van het testament geïnstrueerd.
Gelet op de aanwezigheid van al deze indicatoren had de notaris volgens klaagster niet mogen afgaan op haar eigen waarneming, maar had zij het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid ten behoeve van notariële dienstverlening van de KNB (hierna: het Stappenplan) moeten volgen.
De notaris heeft over de omstandigheden waarop het testament tot stand is gekomen -samengevat weergegeven- in eerste aanleg en in hoger beroep het volgende aangevoerd.
Ook al zou het door klaagster gestelde over de medische en psychische gesteldheid van moeder juist zijn, dan betekent dat nog niet dat dit ook voor notaris kenbaar was in het contact met moeder.
Het gaat erom of notaris redelijkerwijs had moeten twijfelen aan de wilsbekwaamheid van moeder. Dat laatste was niet het geval.
Moeder kwam op de notaris over als een heldere en kordate vrouw die goed kon uitleggen wat zij wilde regelen. De notaris heeft twee besprekingen, onder vier ogen, met moeder gehad en daarin is de wilsbekwaamheid van moeder onderzocht.
De notaris heeft moeder gewezen op de gevolgen van haar wensen, de vragen van moeder beantwoord en haar de mogelijkheden die de wet biedt uitgelegd.
Naar aanleiding van de eerste bespreking heeft de notaris een concept opgesteld en aan moeder per post toegestuurd. De notaris heeft tijdens de tweede bespreking het concept uitgebreid met moeder doorgenomen en gecontroleerd of dit overeenkwam met de wil van moeder, hetgeen moeder bevestigde.
Van beïnvloeding van moeder door mevrouw A is de notaris niet gebleken. Moeder kon toelichten dat en waarom zij mevrouw A in het testament opnam. Ter zitting in hoger beroep heeft de notaris verklaard dat de reden voor die keuze van moeder, welke reden zij niet mag noemen, naar objectieve maatstaven navolgbaar was.
Erfrecht. Totstandkoming van een testament. Zorgvuldigheid van de notaris. Vaststellen van de wilsbekwaamheid van de erflater. Informatieplicht van de notaris als executeur.
De rechter oordeelt als volgt.
Met de kamer is het hof van oordeel dat de notaris kon en mocht concluderen dat moeder wilsbekwaam was om haar testament op te maken.
Het hof is van oordeel dat niet is gebleken dat de notaris in dit opzicht onzorgvuldig heeft gehandeld.
Er zijn ook in hoger beroep geen feiten of omstandigheden naar voren gebracht die het hof aanleiding geven om vraagtekens te plaatsen bij de juistheid van het relaas van de notaris omtrent de door haar geschetste gang van zaken en haar waarnemingen.
De door klaagster genoemde omstandigheden zoals hiervoor vermeld brengen ook niet zonder meer mee dat moeder haar wil niet (meer) kon bepalen en dat de notaris daarvan ten tijde van het opstellen van het testament signalen had moeten en kunnen opvangen.
Omdat de notaris niet hoefde te twijfelen aan de wilsbekwaamheid van moeder, was er geen aanleiding het Stappenplan verder te volgen.
Het hof verwijst naar onderdeel A.1 van het Stappenplan dat vermeldt: “Voor het tekenen van een notariële akte moet de cliënt in staat zijn tot een redelijke waardering van de belangen die zijn betrokken bij de in de akte neergelegde rechtshandeling. Eerst indien daartoe aanleiding bestaat, dient de wilsbekwaamheid van een cliënt uitgebreider te worden onderzocht.”
Niet is gebleken dat de notaris op de hoogte was van de medische en psychische gesteldheid van moeder.
Ook als de notaris daarmee wel bekend was, betekent dat nog niet dat moeder haar wil niet meer kon bepalen.
Dat de notaris redelijkerwijs moest vermoeden dat van beïnvloeding door mevrouw A sprake was, is evenmin gebleken.
De klachtonderdelen over de totstandkoming van het testament zijn ongegrond.
In eerste aanleg en in hoger beroep heeft klaagster aangevoerd dat de notaris niet heeft voldaan aan de op haar rustende informatieplicht omdat zij inhoudelijke stukken betreffende de nalatenschap aan klaagster heeft onthouden.
Nu klaagster niet concreet heeft gemaakt welke stukken zij mist, kan het hof geen oordeel geven over het al dan niet ontbreken daarvan.
Voor zover klaagster heeft aangevoerd dat zij over de taxatie van de inboedel niet is geïnformeerd, heeft de notaris ter zitting in hoger beroep het volgende aangevoerd.
De volledige inboedel is gelegateerd aan klaagster.
De notaris heeft bij klaagster navraag gedaan of zij het legaat aanvaardde. Daarop heeft klaagster op 10 januari 2019 per e-mailbericht laten weten dat de inboedel in de aangifte erfbelasting van haar vader op nihil gesteld was en dat die waarde ongewijzigd is gebleven.
Als executeur van de nalatenschap heeft de notaris zich daarvan willen vergewissen en heeft daarom samen met een, haar bekende, taxateur de inboedel bekeken.
Daarvoor zijn geen kosten ten laste van de nalatenschap in rekening gebracht.
De beschreven handelwijze van de notaris is niet klachtwaardig.
Om voldoende zeker te zijn van de waarde van de inboedel, heeft de notaris als executeur dat bekeken.
De omstandigheid dat klaagster bij die taxatie niet aanwezig is geweest, levert geen tuchtrechtelijk verwijt op voor de notaris.
Wilt u de gehele uitspraak bekijken? Klik dan hier.
Heeft u een vraag aan onze advocaat verdeling erfenis over de vereffening of verdeling van een erfenis, over de uitleg van een testament of over de nietigheid van een testament, over de taken en bevoegdheden van de executeur, over het kindsdeel of over de legitieme, of over de zorgplicht van een notaris in het erfrecht, belt u dan gerust onze advocaat verdeling erfenis op 020-3980150.
Wilt u meer weten over de verdeling van een erfenis, bezoek dan onze website over de verdeling van een erfenis. Klik dan hier.
Wilt u meer weten over het erfrecht, bezoek dan onze website van ons advocatenkantoor. Klik dan hier.